Iankim keŋ kʋ'ʋlʋmin la

Burnkina Faso

Di yinɛ Wikipiidia
Burnkina Faso
sovereign state, landlocked country, country
Inception1960 Dɛmisim gbɛlima
Official nameBurkina Faso, Burkina Faso Dɛmisim gbɛlima
Native labelBurkina Faso Dɛmisim gbɛlima
Official languageMooré, Bissa language, Dioula Dɛmisim gbɛlima
AnthemUne Seule Nuit Dɛmisim gbɛlima
Cultureculture of Burkina Faso Dɛmisim gbɛlima
Motto textUnity–Progress–Justice, Единство - прогрес - справедливост, Unité–Progrès–Justice, Unidad–Progreso–Justicia, Undod – Cynnydd – Cyfiawnder Dɛmisim gbɛlima
ContinentAfrica Dɛmisim gbɛlima
CountryBurnkina Faso Dɛmisim gbɛlima
CapitalOuagadougou Dɛmisim gbɛlima
Located in time zoneUTC±00:00, Africa/Ouagadougou Dɛmisim gbɛlima
Located in/on physical featureWest Africa Dɛmisim gbɛlima
Coordinate location12°16′0″N 2°4′0″W Dɛmisim gbɛlima
Coordinates of easternmost point11°54′1″N 2°24′15″E Dɛmisim gbɛlima
Coordinates of northernmost point15°4′48″N 0°28′12″W Dɛmisim gbɛlima
Coordinates of southernmost point9°24′39″N 2°46′3″W Dɛmisim gbɛlima
Coordinates of westernmost point10°25′51″N 5°30′47″W Dɛmisim gbɛlima
Highest pointMount Tenakourou Dɛmisim gbɛlima
Lowest pointBlack Volta Dɛmisim gbɛlima
Basic form of governmentrepublic, military junta Dɛmisim gbɛlima
Office held by head of statePresident of Burkina Faso, military leader Dɛmisim gbɛlima
Head of stateIbrahim Traoré Dɛmisim gbɛlima
Office held by head of governmentPrime Minister of Burkina Faso Dɛmisim gbɛlima
Head of governmentApollinaire Joachim Kyélem de Tambèla Dɛmisim gbɛlima
Executive bodyPatriotic Movement for Safeguard and Restoration Dɛmisim gbɛlima
Legislative bodyNational Assembly of Burkina Faso Dɛmisim gbɛlima
Central bankCentral Bank of West African States Dɛmisim gbɛlima
CurrencyWest African CFA franc Dɛmisim gbɛlima
Twinned administrative bodyAllier, Bacău, 江南市 Dɛmisim gbɛlima
Driving sideright Dɛmisim gbɛlima
Electrical plug typeEuroplug, Type E Dɛmisim gbɛlima
ReplacesRepublic of Upper Volta, French West Africa, Emirate of Liptako Dɛmisim gbɛlima
Studied byBurkina Faso studies Dɛmisim gbɛlima
Official websitehttps://www.gouvernement.gov.bf/accueil Dɛmisim gbɛlima
HashtagBurkinaFaso Dɛmisim gbɛlima
Top-level Internet domain.bf Dɛmisim gbɛlima
Flagflag of Burkina Faso Dɛmisim gbɛlima
Coat of armscoat of arms of Burkina Faso Dɛmisim gbɛlima
Geography of topicGeography of Burkina Faso Dɛmisim gbɛlima
Has characteristicpartly free country Dɛmisim gbɛlima
History of topichistory of Burkina Faso Dɛmisim gbɛlima
Open data portalOpen Data Burkina Faso Dɛmisim gbɛlima
Economy of topiceconomy of Burkina Faso Dɛmisim gbɛlima
Demographics of topicdemographics of Burkina Faso Dɛmisim gbɛlima
Mobile country code613 Dɛmisim gbɛlima
Telephone country code+226 Dɛmisim gbɛlima
Emergency phone number112, 17, 18 Dɛmisim gbɛlima
Licence plate codeBF Dɛmisim gbɛlima
Maritime identification digits633 Dɛmisim gbɛlima
Unicode character🇧🇫 Dɛmisim gbɛlima
Category for maps or plansCategory:Maps of Burkina Faso Dɛmisim gbɛlima
Map

Burkina Faso[1] anɛ teŋ kanɛ bɛ West Africaʋlim kpɛla.[2] Burkina Faso tɔndnɛ titɔndis nɛ Mali, Niger, Benin, Togo, Ghana nɛ Ivory Cost. Burkina Faso mɔr paalʋ ka di labisim na aan wʋʋ (1958-1984) saŋa. Ba da maaligim pʋdi li ye Burkina Faso saŋa kan ka Thomas Sankara da aan gɔmmina la, ka buon Burkina dim la ye Burkinabe, ka ba teŋ titaar an Ouaqadouqou. Bʋʋd kanɛ zuoe Burkina Faso paam anɛ Mosi, banɛ zinin ani 11th and 13th centries sa. Mosi nwa mɔr sʋʋlim bɛda wʋʋ Ouagadougou, Tenkodogo nɛ Yatenga. French da colonized ba paas French West Africa sʋʋlim ,1896 saŋa. Upper Volta nwa da paami ba mɛŋ yi ba French Colony 1960 saŋa, ka Maurice Yameogo aan ba gɔmmina. Din nyaŋ la coups nam bɛdigʋ paad teŋ din yi 1966,1980,1982,1983,1987, ka nam ayisa 2022. Ka din nɔk 1989,2015,nɛ 2023, ba da mɔɔ coup yɛla paam ka di pʋ tʋm. Thomas Sankara, da kiilim teŋ la gɔmmina yinɛ coup ni,1983 saŋa amaa o da tʋm ya, ka on da mɔɔd ye o maal bʋn siaba la sieba anɛ, sakʋr yɛla, alɛbis teŋ tisi ba dim, amʋg biig tis sid, nɛ yɛla bɛdigʋ. Thomas Sankara da anɛ gɔmmina keŋ paae 1987. Blaise Compaore yis o nɛ coup mɛn ka kiilim gɔmmina keŋ paae 2014. Captain Ibrahim Traore da yis Paul -Henri Sandaoge Damiba nɛ coup bɛ wadis awai la dabis piistan daar, 2022 ka aan gɔmmina nannanna tis Burkina Faso. Burkina Faso anɛ teŋ yinne kanɛ ka ba teŋ maalʋg bɛ nyaŋ pamm. Kɔbig pʋʋgʋn ba nidib wʋʋ 63.8% anɛ mɔɔn ka 26.3 aan Akiristo biis. Ba mɔr pianad kɔnɔb-kɔnɔb wʋu piisyʋobʋ. French da aan ba pianʋk kanɛ ka mɔri tʋm bɛ gɔmma tʋʋma lʋga ni wʋsa ka yʋʋn da paas English ye di tʋm bɛ ba gɔmma tʋʋma zin;insin 2024 la ni. Burkina Faso da yis o mɛŋ yi dinɛ anɛ ECOWAS nɛ Africa Union ni.

Republic of Upper Volta da paam yʋʋr paal kanɛ an Burkina Faso burinya nya'aŋ nwadig daba anaasi daar, 1984 saŋa. Burkina nɛ Faso la yis pianad kɔnɔb-kɔnɔb ni na. Burkina yinɛ moore ka di gbine aan ye sapii, ka Faso mɛ yi dyula pianad ka di gbinɛ mɛ aan ye m saam teŋ.

Burkina Faso lʋgir kanɛ ka ba buon ye Northwestern la da anɛ zinig kanɛ ka tɔnɔs laasid. Nwasa nan kpɛlim bɛ Burkina kati wae ban pʋ gbane saŋ kanɛ kimm ka Mosi ken Burnkina sʋʋlim naa. Sieba ye yiiga Mosi da paae Burnkina na 8th to 11th century die mɔɔm dɔlne mɔɔm pʋʋsim. Ka Samo nam mɛ keen 15th century, ka Dogon mɛ keena bɛ north and northwest sʋʋlim ti paae 15th to 16th century ka bʋʋdi nam bɛdigʋ yʋʋn kena.

Europeans la da keena la ba soiganam da mɔɔ ye ba faarn dinɛ ka ti buon ye Burnkina Faso zina zinin sieba. Burnkina Faso anɛ zinig kanɛ ka French colony da kpen 1896 saŋa sa. Franco-British Convention of 14 june, 1898 da maal Burnkina Faso titɔndis. Ba pianad nɛ ba zamisug wʋsa da anɛ French pianad. Ba zamisug zinig da bɛnɛ Dakar. Saŋakan la teŋidim la, da namisidnɛ hali, teŋim biig da kʋ nyaaŋɛ piig tiig wɛla teŋin die ka yɛt ye o maal siela.

Maurice Yameogo anɛ da yiiga gɔmmina tis Upper Volta, da gɔs gbananam kati wae ba da die ba mɛŋ 1960 la yɛla. Ba da nam Republic of Upper Volta(French: Republic de Haute_Volta bɛnɛ Burinya wadig la dabis piiga nɛ yinne daar, 1958 ka buoli di ye self-governing colony ka di bɛnɛ French Community sʋʋlim. Ba da pud zinig la ye Upper Volta ka di yinɛ din bɛ zinig sia la yɛla. Kɔlis banɛ da bɛ anina da anɛ kɔlisa atan, banɛ aan, White, Black nɛ Red Volta. Kɔlis bama aanlisim la aan dinɛ da bɛ, ba teŋ la Flag la ni. 1960 saŋa la ka ba yʋʋn da sʋoe ba mɛŋ ka pʋ lɛn bɛ French dim banɛ colonized b ani yaasa. Din nyaŋ la Maurice Yameogo da tuongat tis Voltalic Democratic Union(VDU)

Lamizana's rules and multiples coup Soogianam da yis Yameogo ka die kʋk la tis Lt. Col. Sangoule Lamizana 1966 saŋa la. Soogianam nwa da bɛ naam la zugʋ paae yʋʋma anaasi. Voltans la da duoe tiak wada ka di bas suor ye ba dim gɔmmina naam la yʋʋma anaas-naas nɛ da maal nɛ burinya nyaŋ wadis ayɔpɔi la dabis piiga nɛ anaasi, yʋʋm tusir nɛ kɔbis wai nɛ piisyɔpɔi nɛ ayʋobʋ la ni(14th July,1976) ye di sʋŋ ka naae bɛɛ kad soogianam la ɛnti faan siem la. Lamizana saŋa la aan saŋ kanɛ ka kɔɔm da keen teŋ la zug nɛ teŋ banɛ da kpia ba la wʋsa. Lamizana da yʋʋn dɔlis teŋ la naam wada ka ba lɛn gaaŋ o1978

Burnkina Faso (Din yi 1984)

[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]

Thomas Sankara da mɔr zielis paala keena, yʋʋm tusir nɛ kɔbis wai nɛ piisnii nɛ naasi,wadis Anni la dabis piiga nɛ anaasi daar, ye ba tiak teŋ la yʋur yi Upper Volta keŋ Burnkina Faso bɛɛ ban pʋdi li ye land of honest men. National Assembly da siaki Sankara zielʋg la bɛ yuum kan na wadis anii la daba anaasi daar.

Sankara da paas tuongatib biela Africa sʋʋlim nwa ni, da sinig dinɛ ka ti buon ye environmental protection a priority. O da pʋ siakid mɔɔg nyuob, a bas bunkɔbid ka gɔɔn yɔri-yɔri nɛ tiis nwaab yɛla. Yʋʋm tusir nɛ kɔbis wai nɛ piisnii nɛ ayɔpɔi, wadis piiga la ni dabis piiga nɛ anu daar, ka Thomas Sankara nɛ gɔmmina tʋmtʋnidib piiga nɛ ayi da kɔɔgi ba nyɔɔr dɔlis nɛ coupdeta kanɛ ka Blaise Compaore nɛ o taaba da maal la.

  1. UK: /bəˌkiːnə ˈfæsəʊ/ bə-KEE-nə FASS-oh, US: /bərˌkiːnə ˈfɑːsoʊ/ bər-KEE-nə FAH-soh; Mossi: Burkĩna Faso [bùɾkĩná fà.só]; Fula: 𞤄𞤵𞤪𞤳𞤭𞤲𞤢 𞤊𞤢𞤧𞤮; Dyula: ߓߎߙߞߌߣߊ ߝߊߛߏ
  2. "Burkina Faso". The World Factbook (2025 ed.). Central Intelligence Agency. Retrieved 25 December 2023 (Archived 2023 edition.)