Anlevament
Anlevament (o anlevament dle bestie) a l'é n'atività ch'a consist ant la cura, la riprodussion e l'utilisassion dle bestie domèstiche për oten-e prodot (làit, carn, euv, pel, lana) o për travaj (trassion, guèra, spòrt). A l'é un dij setor primari dl'economìa.
Stòria
[modìfica | modifiché la sorgiss]L'anlevament a l'é nassù durant ël Neolìtich (anviron 10.000 agn fà), quand che l'òm a l'ha ancaminà a domestiché le bestie servaje. Le prime specie a esse anlevà a son ëstàite la crava e la feja ant la Meza Lun-a Fértil, peui ël beu, ël crin e la galin-a. Con ël passé dij sécoj, l'anlevament a l'é dventà estensiv (an pastura) o intensiv (an stabi).
Sòrt d'anlevament
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Anlevament bovin: për la produssion ëd carn (bovin da carn) e làit (bovin da làit). Le rasse pì comune a son la frison-a, la limosin-a e la piemontèisa.
- Anlevament ovin: për la produssion ëd carn (moton), làit (formagg) e lan-a (feja da lan-a).
- Anlevament caprin: për la produssion ëd làit e carn (cravòt).
- Anlevament suin: për la produssion ëd carn (salam, giambon). Rasse: landrace, large white.
- Anlevament avìcol: për la produssion d'euv e carn ëd galin-a, pita, òca, ania.
- Anlevament equin: për ël travaj (cavaj da tir), lë spòrt (corsa, sàut) e la companìa.
- Anlevament d'àutre specie: cunij, avije (apicoltura), pess (aquacoltura), ran-e, lumasse.
Anlevament an Piemont
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ël Piemont a l'é na region a vocassion anlevatris. La Rassa bovin-a Piemontèisa a l'é avosà për la carn ëd qualità (vitel dj'Alp). A son present ëdcò l'anlevament caprin (formagg ëd crava), suin (salam, giambon crù ëd Coni) e avìcol (galin-a bianca dle Langhe).
Ampat ambientaj
[modìfica | modifiché la sorgiss]L'anlevament intensiv a l'ha n'ampat ambiental negativ: emission ëd gas sèra (metan, protòssid d'asòt), consum d'eva, deforestassion, e inquinament dj'adoss a càusa dij liquam. D'àutra part, l'anlevament estensiv a giuta a manten-e 'l paisagi e la biodiversità.