Dili

Dili
Şehir
Dili Dili'nın Doğu Timor'daki konumu
Ülke	Doğu Timor
İlçe	Dili
İdare
• İlçe yöneticisi	Jaime Correia (2012)
Yüzölçümü
• Toplam	48.268 km²
Rakım	11 m
Nüfus  (2010)
• Toplam	193.563
• Yoğunluk	auto/km²
Zaman dilimi	UTC+09.00

Dili, Doğu Timor Demokratik Cumhuriyeti'nin başkenti ve en büyük şehri.

Doğu Timor'un Kuzey kıyısında, Timor ve Ombai Boğazı boyunca uzanan dağ sıraları arasındaki ovalara kurulu bir şehirdir. İklim tropikal olup, yağışlı ve yağışsız mevsimleri vardır.

Şehir, 1769'da, bölgenin yönetimini o yıllarda elinde bulunduran Portekiz tarafından başkent olarak belirlenmesinden bu yana, bölgenin ekonomik merkezi ve ana limanı olarak hizmet vermektedir. Ayrıca, şehrin kendisini oluşturan kentsel bölgelere ek olarak bazı kırsal alt bölümleri de içeren Dili Belediyesi'nin başkentidir. Dili'nin giderek artan nüfusu, çoğunlukla çalışma çağındaki gençlerden oluşmaktadır. Yerel dil Tetum'dur; ancak sakinleri arasında ülkenin farklı diller konuşulan bölgelerinden gelen birçok iç göçmen de bulunmaktadır.

Yüzyıllarca Portekiz egemenliğinde kalmıştır. II. Dünya Savaşı sırasında  Müttefik ve Japon kuvvetleri arasında  savaş alanı haline geldi.  Savaşın ardından yeniden Portekiz egemenliğine döndü. 1975'te Timor'da bir iç savaş çıktı ve bu da, önce ülkede bağımsızlığın ilanına ve ardından Endonezya'nın işgaline yol açtı. Endonezya yönetimi altında, şehirde altyapı geliştirildi ve bu dönemde Dili'deki Meryem Ana Katedrali ve İsa Mesih gibi önemli yapılar inşa edildi. Nüfusu 100.000'i aştı ve coğrafi olarak genişledi.

Endonezya yönetimine karşı direniş yaşandı, ancak şiddetli baskıyla karşılık gördü. 1991'de Dili'de bir katliam yaşandı. Bu katliama karşı gösterilen uluslararası tepki üzerine 1999'da bağımsızlık oylamasına gidildi. Oylamanın ardından şehirde şiddet olayları patlak verdi, şehrin altyapısının büyük bir kısmı tahrip edildi ve mülteci akını yaşandı. Birleşmiş Milletler yönetimi devraldı. Bu dönemde uluslararası kuruluşlar şehrin yeniden inşasına başladı. Dili, 2002 yılında bağımsız Doğu Timor'un başkenti oldu.

2006 yılında rakip siyasi partiler, çeteler ve kabileler arasındaki çatışmalar ve ayaklanmalar sırasında başkent Dili ve diğer Doğu Timor kasabaları yakılarak ağır hasar gördü. 2009 yılında hükûmet, gerilimleri azaltmak için Barış Şehri kampanyasını başlattı. Nüfus artmaya devam ettikçe ve şehrin orijinal yerleşim alanı doldukça, kentsel alan ana şehrin doğusundaki ve batısındaki kıyı bölgelerine doğru genişledi.

Dili'deki altyapı gelişmeye devam etti. Şehir, Timor-Leste'de 24 saat elektrik sağlanan ilk yer oldu. Su altyapısı nispeten sınırlıdır. Şehir halkının eğitim seviyesi ulusal ortalamanın üzerindedir ve ülkenin üniversiteleri bu şehirde bulunmaktadır. Şehir sınırları içinde uluslararası bir liman ve havaalanı vardır. Ekonominn çoğu üçüncül sektöre ve kamu istihdamına dayanır. Ekonomiyi geliştirmek için hükûmet, kültürel, çevresel ve tarihi cazibe merkezlerine odaklanarak şehrin turizm potansiyelini artırmaya çalışmaktadır.